الواحدي النيسابوري (مترجم: ذكاوتى قراگزلو)

18

أسباب نزول الآيات (اسباب النزول) (فارسى)

پيش گيريد . ياران او را ستودند . ابو بكر و عمر و على ( ع ) نزد پيغمبر ( ص ) آمده خبر باز گفتند و آيهء مورد بحث نازل شد . يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ . . . ( آيه 21 ) . سعيد بن محمد زاهد با اسناد از علقمه روايت مىكند كه در هر آيه‌اى خطاب « يا أَيُّهَا النَّاسُ » * هست مكى است و هر جا خطاب « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . » * آمده مدنى است ، و آيه مورد بحث خطاب به مشركان مكه است تا آيهء 25 كه دربارهء مؤمنان است و خدا پس از آنكه به جزاى كافران اشاره نموده ، اجر مؤمنان را شرح مىدهد . إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا . . . ( آيهء 26 ) . ابن عباس به روايت ابو صالح مىگويد : پس از آنكه خدا دو مثل در حق منافقان زد ( آيهء 17 و آيهء 19 ) ايشان گفتند خدا بزرگ‌تر و برتر از آن است كه ضرب المثل بياورد . در جواب آيهء بالا نازل گرديد . حسن و قتاده گفته‌اند : پس از آنكه مثال « ذباب » و « عنكبوت » براى مشركان در قرآن آمد يهود خنديدند و گفتند : اين به كلام خدا نمىماند و آيهء مورد بحث نازل شد . احمد بن عبد اللّه بن اسحاق در كتابش با اسناد از ابن عباس روايت مىكند : پس از آنكه خدا دربارهء معبودهاى مشركان آيه فرستاد كه « اگر مگسى چيزى از ايشان بربايد نتوانند باز ستانند » ( حج 3 ) و دين مشركان را در سستى به تار عنكبوت تشبيه نمود ( عنكبوت 41 ) آنان گفتند : آيا مثال مگس و عنكبوت را در قرآن محمد ( ص ) ديديد ؟ منظورش از اينها چيست و به چه درد مىخورد ؟ در پاسخ آيهء مورد بحث نازل گرديد . أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ . . . ( آيهء 44 ) . كلبى با اسناد از ابن عباس روايت مىكند كه اين آيه دربارهء يهود مدينه نازل شد به اين شرح كه يك يهودى به داماد و خويشاوندانش و به بعضى يهوديان كه خويشاوندى رضاعى با مسلمين داشتند توصيه مىنمود كه بر دين محمد باشيد و از او اطاعت كنيد كه بر حق است . و او از جمله كسانى بود كه مردم را به چيزى فرا مىخوانند و خود عمل نمىكنند . وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ . . . ( آيهء 45 ) . بيشتر عالمان روى سخن اين آيه را با اهل كتاب مىدانند . با اين حال اين يك دستور كلى است براى همهء بندگان خدا . بعضى مفسران گفته‌اند در اين آيه خطاب متوجه مسلمين شده است ، اما از جهت دلالت ظاهرى قول اول بهتر است [ زيرا در آيات بعد خطاب به بنى اسرائيل ادامه دارد ] .